Birinci Dünya Savaşı'nda

Şehit Düşen Erganililer Kimlerdir?

Haber-Yorum: Müslüm Üzülmez

 

23 Nisan kutlama şenlikleri başladı.

" 23 Nisan ", 23 Nisan 1920'te " Egemenlik kayıtsız şartsız milletinindir " şiarından hareket edilerek toplanan Birinci Türkiye Büyük Millet Meclisi 'nin açıldığı gündür.

Demokratik bir cumhuriyet özlemiyle halkımızın 23 Nisan Bayramı'nı kutlarken, elime geçen Milli Savunma Bakanlığı'nın hazırlamış olduğu bir CD'den çıkarttığım Erganili Şehitler Listesi 'ni (Tablo-1) ve Diyarbakır Anıtpark'taki plâketler üzerinde yazılı isimlerden hazırladığım Milli Mücadele Gazileri Listesi 'ni (Tablo-2) kamuoyunun bilgisine sunarak, bu anlamlı güne -azıcık da olsa- bir katkımın olmasını istiyorum.

 

Bir bilen var mı, Osmanlı İmparatorluğunun yenilgisini hazırlayan Birinci Dünya Savaşı'na Ergani'den kaç kişi askere gönderildi? Bu gidenlerin kaçı döndü, kaçı esir düştü, kaçı firar etti, kaçı kayboldu, kaçı yaralandı ve kaçı öldü? Yine, bu Dünya Savaşı yenilgisinin ardından başlatılan Ulusal Kurtuluş Savaşı'na kaç Erganili katıldı; katılanların kaçı esir düştü, kaçı firar etti, kaçı kayboldu, kaçı yaralandı, kaçı öldü ve kaçı geri dönebildi?

Bu sorulara kısmen yanıt bulabilmek için çok uğraştım, ne yazık ki detaylı bilgilere ulaşamadım. Ama yine de Çayönü'nden Ergani'ye: Uzun bir yürüyüş kitabımda Erganili Milli Mücadele Gazileri ve Şehitleri Listesi 'ni eksik de olsa sunmuştum. Kitapta yer alan bu listeyi oluştururken, Diyarbakır'da Anıtpark içinde bulunan Anıt 'ın üzerinde çakılı plâketlerden yararlanmıştım. Yakın bir zamanda Tarih Bilim Uzmanı Abdurrahman Üzülmez, -sağ olsun- Milli Savunma Bakanlığı 'nın Şehitlerimiz (5 cilt) kitabının CD'sini gönderdi.

MSB'nın Şehitlerimiz kitabının CD'sini inceledim. İncelediğim CD, kitabın tümünü kapsıyor. İçindekiler bölümünde; Osmanlı-Rus Savaşı, Osmanlı-Yunan Savaşı, Trablusgarp Savaşı, Birinci Dünya Savaşı, Kore Savaşı, Kıbrıs Hareketi anlatılmakta ve illere göre " Şehit Listeleri " bulunmaktadır. Bu listelerde şehitlerin Adı, Baba Adı, Doğum Yılı, Ölüm Tarihi, Ölüm Yeri, Askerlik Şubesi ve İlçesi tablo halinde sunulmuştur. Listelerde, Askerlik Şubesi ve Doğum Yeri belli olmayanlar da var. Yani bu listeler de tam değil, belgesi olmadığından listelerde yer almamışlar da var.

Abdurrahman Üzülmez, CD ile birlikte gönderdiği mektupta, Osmanlı literatüründe " Şehit "in muharebede düşman silahıyla öldürülen kişiye denildiğini, belgelerde şehit bu anlamda kullanıldığını; kazaen, hastalıktan veya başka nedenlerle ölenler ayrı ayrı yazılırmış diye yazmaktadır. Ve yine mektubunda CD'nin içeriğinden anlaşıldığı kadarıyla, oluşturulan listeler tümünü kapsamadığı; tabi birde çoğunun aslında firar edenlerin oluşturduğu ve belgelerde " gaip " (kayıp) geçenler ile gaziler var olduğunu ve bunların listelerinin de daha sonra yayınlanacağını yazmaktadır.

Ben, sadece CD'deki Diyarbakır Şehit Listesi 'ni taradım. Bu listeye göre, Diyarbakır ilinden toplam 497 adet şehit gözükmektedir. Diyarbakır Askerlik Şubesi'nden giden şehit sayısı 133, Silvan'dan giden şehit 45, Maden/Bakır Maden'den giden şehit 38, Ergani'den giden şehit 27, Lice'den giden şehit 26, Çermik'ten giden şehit 18, askerlik şubesi yazılmayanlar 69, geriye kalanlarda değişik il, ilçe veya başka yerlerden giden şehitlerdir.

Söz konusu CD'deki listeleri tarayıp bir Erganili Şehitlerin Listesi oluşturdum (Tablo-1). Aşağıda İlçesi ya da Askerlik Şubesi Ergani diye yazılan şehitlerin listesini sunuyorum:

 

Tablo-1: MSB'nın Şehitlerimiz Kitabının CD'sine Göre Erganili Şehitler Listesi

 

Adı

Baba Adı

Doğum Yılı

Ölüm Tarihi

Ölüm Yeri

Askerlik Şubesi

İlçesi

Mehmet

Ömer

1308

5/12/1916

---

Ergani

---

Osman

Musa

1288

5/2/1916

Beyt-i İsa Muharebesi

Ergani

Çınar

Cuma

Resvan

1303

26/2/1915

Arıburnu Muharebesi

Ergani

Çüngüş

İbrahim

Ethem

1308

10/3/1915

Kabatepe Balık Tepe

Ergani

Çüngüş

Mustafa

Mehmet

1310

25/5/1915

34. Fırka Sertababeti

Argın Maden

Eğil

Abdulkadir

Mehmet

1309

23/7/1916

Müfrezesindeyken Kazaen

Ergani

Ergani

Abdullah

Hasan

0

25/11/1914

Santral Hastahanesi

---

Ergani

Adem

Çemek

1309

28/3/1918

Eşkıya Müsademesinde

Ergani

Ergani

Ahmet

Hasan

1313

3/8/1917

Meydan Harbi

Diyarbakır

Ergani

Ali

Süleyman

1303

25/4/1916

Meydan Harbi

Bakırmaden

Ergani

Çako

Kasım

1306

24/3/1915

Meydan Harbi

Ergani

Ergani

İbiş

Ruhikahya

1294

16/2/1904

---

Maden

Ergani

İbrahim

Mehmet

0

1/5/1916

Pulumur 12. Kolordu Revir

Bakırmadeni

Ergani

İsa

İsmail

1309

17/4/1917

Meydan Harbi

Ergani

Ergani

Kaya

Süleyman

1312

21/3/1916

Meydan Harbi

---

Ergani

Mehmet

Kuben

1305

7/11/1914

Aherlik tepesinde

---

Ergani

Musa

Ömer

1307

28/3/1916

Mukerreme'de Cedvel

Ergani

Ergani

Mustafa

Büke

1304

24/3/1915

Meydan Harbi

Ergani Maden

Ergani

Mustafa Aga

Ahmet

0

25/10/1914

---

---

Ergani

Mustafa Efendi

Mehmet

1314

26/6/1921

---

---

Ergani

Ramazan

Cuma

0

6/4/1915

Santral Hastahanesi

---

Ergani

Resul

---

1930 (tarih ! m.ü)

29/5/1953 (tarih ! m.ü.)

3 ncü Tug

---

Ergani

Şerif

Osman

1296

1/5/1916

Merkeztepe'de

Ergani

Ergani

Zalifi

Zalifı

1297

26/8/1918

Türkmen Çayı

Diyarbakır

Ergani

Zülfikar

Abdullah

1296

30/5/1916

Falahiye Muharebesi

Diyarbakır

Ergani

Zülfikar

Sadullah

1308

26/4/1916

Basköy Muharebesi

Bakırmadeni

Ergani

Zülfikar Efendi

Zülfikar

1311

31/6/1921

Karakuyu Sırtlarında

---

Ergani

Zülfü

Feyzullah

1305

22/3/1916

Hanekin Muharebesi

Ergani

Ergani

 

Tablo-2: Diyarbakır Anıtpark'taki Anıtta Çakılı Plaketlerde Yazılı Erganili Milli Mücadele Gazileri

Sınıf ve Rütbesi

Adı Soyadı

Baba Adı

Memleketi

D.Tarihi

Sicil No

Birlik ve Görevi

Katıldığı Muharebe ve Şehit Olduğu Yer

P.Üsteğmen

Muhlis Akcan

Musa

Ergani

1898

1333-P 79

23.Tüm.159 Al.5 Bl. Kom.

P.Yd.Teğmen

Mehmet Oğuz

Paşa

Ergani

1898

19161

16. Tüm. 64 Al.1. Bl.Tk.K.

P.Teğmen

Selahattin

Bekir Sıtkı

Ergani

1900

24174

14 ve 18. Al.1.Tb.Emir Sb.

P.Yd.Teğmen

R.Avni Oral

Ömer

Ergani

1900

29328

Harpokulu Kadrosunda

P.Yd.Teğmen

Zülfikar

Zülfikar

Ergani Maden

1895

25764

1.Tüm. 159. Al.9.Bl.Tk.K.

03.7.1921'de Karakuyu'da şehit oldu

J.Üsteğmen

Ahmet Fethi

Mustafa

Ergani

1883

J. 1311

Karaman Jandarma Tbp.

14.4.1921'de Yenişehir'de şehit oldu

P.Üsteğmen

Yunus

Şahin Bey

Ergani

1869

1312-P-589

Kiğ.Ask.Şb.Reis Vekilliği

Tb.Yd.Yzb.

Ahmet Nazif

Yusuf

Ergani

1895

36338

2. Tüm. Hücum Tb. Tabibi

Er

M.Sait Atay

Hüseyin

Ergani

1310

Er

O. Kemal Alalay

Hüseyin

Ergani

1306

Er

Arif

Abbas

Ergani

1312

Er

Şehmus

Sadun

Egani

1301

Er

Muhacir Esat

Fehmi

Ergani

1300

Er

Hamza

Bahri

Ergani

1306

Er

Bbdurrahim

Abdullah

Ergani

1309

Er

Mehmet Çeri

Ahmet

Ergani

1313

Er

Mehmet

Abdullah

Ergani

1309

Er

Süleyman

Tatar

Ergani

1312

Er

Mustafa

Hafis Ali

Ergani

1312

Er

Abdulkadir

İbrahim

Ergani

1314

 

Yorum:

Tarihte yaşananlar ve elde edilen başarılar öyle " bazıları "nın sunduğu gibi yalnızca " birileri "nin eseri de değildir. Bunun böyle olmadığının kanıtı yukarıda sunulan belgeye benzer sayısız belgelerdir.

Diyarbakır ve Ergani'den yüzlerce, binlerce insan gönüllü veya emir gereği savaşlara katıldı; kimisi şehit, kimisi gazi ve kimisinin de ne olduğu dahi bilinmedi, kayboldu. Şimdi kimse kalkıp ırkçılık, " bölücülük " yaparak, " Türkiye Türklerindir " demesin!

Bu ülke için, Kürtler de en az Türkler kadar kanlarını, canlarını vermiştir. Türkü, Kürdü, herkes Cumhuriyet 'in kuruluşuna katkı sağlamıştır. Usta şairlerimiz Ahmet Arif hani soruyor ya: " Üsküdar'dan bu yan lo kimin yurdu !" diye. Sorulan soruya vereceğimiz doğru yanıt, bizi doğru sonuca götürecektir: Bize, bu yurdun kimin yurdu olduğunu daha net gösterecektir! Gerçi bu yurt, bu vatan sonradan Kürtleri, Alevileri, Ermenileri, Süryanileri, Keldanileri; devrimcileri, demokratları, sosyalistleri... sevmese de; bunlar yurtlarını, vatanlarını sevmeme gibi bir lüksün içersine hiç düşmediler. "Evlatlarını sevmeyen vatan sevilmeyen vatandır " diyen Suriyeli yazar ve şair Adonis El-Akra'nın düşüncelerine sadece saygı duydular.

 

 

20 Nisan 2007 tarihli Ergani Haber gazetesinde -birinci sayfada- haber olarak yayınlandı.