VITAL CUINET VE ÇERMİK

 

Vital Cuinet, bir Fransız'dır. 18. yüzyıl başlarında Düyun-u Umumiye (Şimdinin IMF'si diye biliriz) adına Osmanlı kentlerinin ekonomik, sosyal ve kültürel envanter çalışmalarını yapmakla görevlendirilmiştir. Yani Düyun-u Umumiye, Osmanlı'ya borç vermeden önce Osmanlı'nın nesi var, nesi yok diye bir envanter çalışması yaptırır.

Vital Cuinet'in yaptığı bu çalışmalar daha sonraları 1892'de Paris'te, La Turquie d'Asie Géographie Administrative [Asyanın Türkiye'si - İdari Coğrafıya(sı)] ismi altında kitap olarak yayınlanmıştır. Yayınlanan bu kitapta sancakların ve sancaklara bağlı kazaların coğrafi, idari, nüfus, etnik ve dinsel durumu, kısacası, " Küçük Asya'nın her taşrasının tarifli ve mantıklı istatistiği " yer almaktadır. Birçok ciltten oluşan bu kitabın 2. cildinde Diyarbakır, Mardin ve Arghana (Ergani) sancaklarına ait veriler yer almaktadır. Ergani Sancağı'na ait çok ayrıntılı bilgilerin arasında Ergani Sancağı'na bağlı Palu Kazası ve Çermik Kazası ile ilgili bilgiler de bulunmaktadır.

Vital Cuinet'in yazdığı kitabın tarihsel bir niteliğe sahip olması, kitapta yer alan bilgilerin sağlam verilere dayanması ve ayrıca Çermik'le ilgili araştırma yapacaklara yardımcı olunması amacıyla ÇERMİK KAZASI ile ilgili bölümün (Ergani ile ilgili bölüm, "Çayönü'nden Ergani'ye Uzun Bir Yürüyüş" kitabımda yayınlanmıştır) Fransızca'dan yaptırdığım Türkçe çevrisini olduğu gibi aşağıya alıyorum:

 

"ÇERMİK KAZASI

Coğrafi konumu, sınırları:

Çermik kazası Ergani sancağının güney-batısında yer almaktadır. Kuzeyde mamuretul Aziz (Elazığ-M. Üzülmez) ili; doğuda Ergani merkez kazası; güneyde Diyarbakır merkez sancağı; batıda Kuzeyde mamuretul Aziz ili ile sınırlıdır.

Yüz ölçümü:

Kazanın yüz ölçümü 1.248 km2, ekilebilir 993 km2, dağlık 152 km2, ormanlık 103 km2 topraklardan oluşmaktadır.

İdari yetkililer:

Çermik kazası: İdarecilerin başkanı bulundukları; kadı ile başlıca kamu idaresi birim şefleriyle; cemaatlerin saygın kişilerinden seçilmiş olan eşit sayıda üyelerden meydana gelen; yönetim kurullarının yardımı ile kaymakam ve bucak müdürleri tarafından yönetilmektedir.

Nüfus:

Merkezinde oturanları da içeren toplam 42.144 kaza nüfusu;

 
Kürt ve Türkmen 25.310
Sünni 10.000
Çerkez 1.354
Suriyeli Arap 52
Toplam: 37.716 Müslüman ile,

 

Gregoryen Ermeni 1.832
Katolik Ermeni 116
Katolik Suriyeli 80
Yakubi Suriyeli 600
Toplam: 2.628 Hıristiyan,

 

Yezidi, dini belirsiz 1.800 kişiden meydana gelmektedir.

Kaza merkezi:

Çermik kazası; kaymakam ile kamu idaresinin kaza birimlerinin görev yeri olan 36 C 10' doğu boylamı, 38 C 5' kuzey enlem çizgilerinde kurulmuş bir kasabadır. Kasaba; Ergani şehrinin 45 km kuzey-batısında ve ona göre daha güneyde bulunan Ergani Maden'e de aynı mesafede bulunmaktadır. Diyarbakır şehrine kuzey-doğu yönünden 76 km uzaklıktadır.

Nüfus:

Çermik kasabasının nüfusu;
Sünni 2.000
Suriyeli Arap 52
Gregoryen Ermeni 1.832
Katolik Ermeni 116
Katolik Suriyeli 80
Suriyeli Yakubi 600 olmak üzere
Toplam: 4.680 kişidir.

 

Çermik kazası, çok rağbet gören ünlü kaplıcalara sahiptir. Kazada güzel bağlar çoktur. Şarapları ve kuru üzümleri makbuldür ve tutulmaktadır."

 

 

22 Aralık 2006 tarihli Ergani Haber gazetesinde yayınlandı.